|| ||

Wetenswoordigheidjes

Wil jij ook graag automatisch op de hoogte blijven van nuttige teksttips, taalweetjes en Roestvrij Taal? Schrijf je dan in voor onze nieuwsbrief DigiTaal!

Van ‘kermisklant’ tot ‘koude kermis’

Roestvrij Taal 22 juli 2015

Het fenomeen ‘kermis’ is al jaren een inspiratiebron voor de Nederlandse taal.

Neem bijvoorbeeld de uitdrukking ‘Van een koude kermis thuiskomen’. Denk je aan kermis, dan denk je aan plezier, opwinding en volop spektakel. Beantwoordt jouw kermisbezoek niet aan die verwachtingen? Tja, dan kom je dus ‘van een koude kermis thuis’. Deze uitdrukking gebruik je dus als iets helemaal anders loopt dan je vooraf dacht.

Andere woorden die sterk verbonden zijn met de kermis zijn onder andere:

  • kermiskind (als in: zo blij als een kermiskind)
  • kermisgeld (geld dat je mag verbrassen tijdens de kermis)
  • kermisgejoel (die kakafonie aan geluid op de kermis)
  • kermismuziek (zie kermisgejoel)
  • kermisklant (bezoeker van de kermis óf de exploitant van een attractie)
  • kermisachtig (als synoniem voor feestelijk, luidruchtig, ongeordend)

O ja, de oorsprong van het woord ‘kermis’? Wij houden het erop dat dit terugvoert op de Romeinse tijd. Daar was het forum de plek waar mensen elkaar ontmoetten. Om te handelen, inkopen te doen en vermaakt te worden. Daarna is het maar een kleine stap van forum naar het Franse foire en het Engelse fair. Wat natuurlijk in het Nederlands betekent …  

Lees verder »

Schrijf- en spreektaal

Roestvrij Taal 14 juli 2015

Wie heeft er nog zomerreces?

In politiek Den Haag houden ze krampachtig vast aan de term ‘zomerreces’. In deze periode plant het parlement geen vergaderingen in. Behalve voor spoedoverleg over de situatie in Griekenland, bijvoorbeeld. 

In politieke kringen is ‘zomerreces’ een ingeburgerde, maar tegelijkertijd redelijk ouderwetse term voor ‘zomervakantie’.

Schrijf- en spreektaal
We zien het veel vaker: een verschil tussen schrijf- en spreektaal. Want zeg nou zelf, je hebt het toch niet over reces als je op vakantie gaat? En toch komen veel mensen in de verleiding om in teksten juist wél ouderwetse woorden te gebruiken. Formeel taalgebruik, noemen we dat. 

Oud vs. nieuw
Hoe je schrijft, is bepalend voor het beeld dat je van jezelf neerzet. Het gebruik van ouderwetse en formele woorden leidt dus niet bepaald tot een sprankelend en fris imago. Bovendien is het maar de vraag of iedereen jouw boodschap begrijpt. Probeer dus vlot te schrijven. Dat is even wennen, maar minder lastig dan je misschien denkt. Want voor elk ‘ouderwets’ woord bestaat een modern alternatief.

Er valt wat te kiezen …

Hieronder vind je enkele veelvoorkomende formele woorden en termen, met daarachter een vlotter alternatief. Een handig hulpmiddel om ook jouw teksten prettig leesbaar te maken.
 

Formeel en ouderwets      Modern en aantrekkelijk

Thans                                  Nu
Echter                                  Maar
Reeds                                  Al
Op deze wijze                      Zo
Gaarne                                Graag
Acceptatie                           Goedkeuring
Bij dezen                             Hierbij
Teneinde                             Om
Constateren                        Zien
Gelieve                               Wilt u …
Indien                                  Als
Alvorens                              Voordat
Ondergetekende                 Ik, mij
Trachten                             Proberen
Respons                             Antwoord
Veelal                                 Vaak
Dan wel                              Of

 

Lees verder »

Een opvolger voor ‘Sms ff bondige clips’?

Roestvrij Taal 09 juli 2015

Het was een van de eerste twaalf landen waar in 2002 met de euro betaald kon worden: Griekenland. Oftewel, de G uit Ding Flof Bips.

Dit was begin deze eeuw een handig ezelsbruggetje om de landen uit de eurozone te onthouden. De andere landen? D(uitsland), I(talië), N(ederland), F(rankrijk), L(uxemburg), O(ostenrijk), F(inland), B(elgië), I(erland), P(ortugal) en S(panje).

Van bips naar clips
Ding Flof Bips werkte niet meer nadat steeds meer landen de euro invoerden. Na het toetreden van S(lovenië), M(alta), C(yprus) en S(lowakije) werd het nieuwe ezelsbruggetje ‘Sms ff bondige clips’ bedacht.

Ook dit handigheidje is inmiddels achterhaald, nu we ook in Estland, Letland en Litouwen met de euro betalen. En er zijn zelfs vier kleine (stad)staten die wel de euro hanteren, maar geen lid zijn van de EU: Monaco, San Marino, Andorra en Vaticaanstad.

Denk mee!
Rekenen we deze laatste vier mee, dan zoeken we dus een nieuw ezelsbruggetje met de letters:

B – D – F – F – I – I – L – N – O – P – S – S – C – M – S – E – L – L – M – S – A – V

En als we Griekenland in ons midden houden, dan hoort de G daar dus nog bij. Ideeën voor een handig ezelsbruggetje? Laat het ons weten!

O ja, ook Tsjechië en Roemenië staan klaar om over te stappen op de euro … 

Lees verder »

Lieve woordjes in 26e Groot Dictee?

Roestvrij Taal 01 juli 2015

De Vlaamse auteur Lieve Joris schrijft dit jaar Het Groot Dictee der Nederlandse Taal.

Zij treedt daarmee in de voetsporen van Bart Chabot. Hij schreef vorig jaar de jubileumeditie van het nationale dictee.

Lieve Joris is de tweede vrouw die het dictee schrijft, na Kristien Hemmerechts. Vorig jaar zat Joris nog als een van de deelnemers aan de andere kant van de tafel. Het resultaat: 21 fouten. Ook nu ze zelf Het Groot Dictee schrijft, verwacht ze dit niet foutloos te doen. “Het Dictee is een les in bescheidenheid, zowel voor de deelnemer als voor de schrijver," vertelt Lieve Joris in de Volkskrant.

Noteer zaterdag 19 december alvast in je agenda. Dan weten we met welke ‘lieve’ woordjes Lieve Joris ons laat zweten.

Lees verder »

Getwitterd, gefacebookt en gegoogeld

Roestvrij Taal 24 juni 2015

Hoe vervoeg je socialmediawerkwoorden?

Zoals veel bedrijven maken we graag contact met onze (beoogde) klanten op Facebook, Twitter, LinkedIn. Ook om onze kennis te delen. Dat kan soms een dagtaak zijn, dat eh … facebooken, linkedinnen en twitteren. En dan is het ook nog eens de sport om niet te twooshen. Het geeft dan ook telkens veel voldoening als onze posts worden geliket.

Staat dat daar goed? Horen we je denken. En is het niet ‘geliked’? Nee. Maar we snappen je verwarring. Engelse werkwoorden worden vervoegd volgens de Nederlandse regels. Soms staat er een ‘e’ voor de uitgang omdat dat nodig is voor de uitspraak. Het resultaat verdient soms geen schoonheidsprijs. Maar alleen zo houden we het consequent en begrijpelijk.

Van tweeten tot tinderen
Om je een handje te helpen gaan we dit keer niet te veel in op het hoe en waarom. Want social media gaan snel, en als je ze bij wilt houden heb je meer aan … een snelle spiekbrief. Vanaf nu sla je geen flaters meer bij het vervoegen van je socialmedia-activiteiten én verlies je geen kostbare snapchattijd aan het doornemen van de regels. Wij denken dat je dit handige schema wel liket!


Werkwoord

o.t.t. 1e pers.

o.t.t. 2e pers.

o.v.t. 1e + 2e pers.

Volt. deelwoord

appen/whatsappen

(whats)app

(whats)appt

(whats)appte

ge(whats)appt

tinderen

tinder

tindert

tinderde

getinderd

wordfeuden

wordfeud

wordfeudt

wordfeudde

gewordfeud

facebooken

facebook

facebookt

facebookte

gefacebookt

liken

like

liket

likete

geliket

unfrienden

unfriend

unfriendt

unfriendde

geünfriend

googelen

googel

googelt

googelde

gegoogeld

snapchatten

snapchat

snapchat

snapchatte

gesnapchat

instagrammen

instagram

instagramt

instagramde

geïnstagramd

twitteren

twitter

twittert

twitterde

getwitterd

tweeten

tweet

tweet

tweette

getweet

twooshen

twoosh

twoosht

twooshte

getwoosht

unfollowen

unfollow

unfollowt

unfollowde

geünfollowd

youtuben

youtube

youtubet

youtubede

geyoutubed

linkedinnen

linkedin

linkedint

linkedinde

gelinkedind

Lees verder »

Populaire emoji per land

Roestvrij Taal 17 juni 2015

:-) :-) :-)

In het een-na-laatste Wetenswoordigheidje vertelden we je hoe emoji de wereld veroveren. De smileys, poesjes, bloemen en pizzapunten zijn namelijk heel erg geschikt als universele taal. Daar komen we graag nog even op terug. Want wat waren we on-topic. Bovendien werden we een dag later nogal beziggehouden door aubergines …

Onthullende data
Googel ‘emoji’ en de term ‘wereldtaal’ spat van je beeldscherm. Dus een scoop hadden we niet. Wel een punt, want emoji houden de gemoederen steeds meer bezig. Een dag na ons Wetenswoordigheidje berichtte ook de NOS er nog eens over. In het kader van een onderzoek naar internationale verschillen in emoji-gebruik. Onthullend, want wat blijkt? Wij Nederlanders zijn minder nuchter dan we claimen. 

Liefde en bier
Op twee manieren welteverstaan. Wij gebruiken net zo veel hartjes en zoentjes als de romantische Fransen. Ook zijn we niet vies van alcoholische emoji. Het bierglas, twee proostende bierglazen en de martini met olijf ‘lusten’ we wel. Voor een bierland gebruiken we trouwens opvallend vaak het wijnglas. Maar de Amerikanen en Canadezen moeten zich pas echt achter de oren krabben. Want eerder kwam al naar buiten dat zij respectievelijk het vaakst de aubergine en de drol in hun berichtjes zetten.

Sexy thing
Die aubergine, daar wilden toch meer van weten. En onderzoek leerde ons dat emoji niet alleen een nieuwe global language vormen, maar ook al een tijd de taal van de (vleselijke) liefde zijn. De aubergine is door zijn fallische gestalte al enige tijd hot bij sexting … Wat kunnen we hieruit afleiden, Amerikanen?

Lees verder »

Te veel of teveel reclame?

Roestvrij Taal 10 juni 2015

Het juiste antwoord is te veel reclame.

De regel hiervoor is eigenlijk heel simpel. Als je te veel gebruikt in de betekenis van meer dan nodig, schrijf je de woorden los. Bijvoorbeeld in de volgende zinnen:

  • Je kunt nooit te veel vrienden hebben.
  • Voor onze klanten is niets ons te veel.

Als ezelsbruggetje: kun je in plaats van te veel ook te weinig op dezelfde plaats in de zin schrijven? Dan komt er een spatie na te.

Je schrijft teveel alleen als één woord wanneer het een zelfstandig naamwoord is: als je er ‘het’ of ‘een’ voor kunt zetten. Ook hier een tweetal voorbeelden:

  • Er is een teveel aan reclame op televisie.
  • Het teveel aan energie kan daardoor afnemen.

 

Lees verder »

Emoji: nieuwe wereldtaal

Roestvrij Taal 03 juni 2015

Taal met smoel

Chinees, Hindi en Engels zijn de drie meest gesproken talen op aarde. Nederlands staat in de top veertig. Niet gek voor een postzegel op de landkaart. Maar we moeten oppassen met z’n allen, want kleine, gele wezentjes en olijke plaatjes winnen taalterrein: emoji. Hoewel, we heulen vrijwel massaal met deze ‘vijand’ … 

Plaatjes met karakter
Het woord emoji is Japans en staat voor ‘afbeelding’ (e) + ‘karakter’ (moji). Het zijn zogenoemde ideogrammen die hun oorsprong vinden in Japanse elektronische berichten. Over de hele wereld kennen we ze inmiddels als die leuke icoontjes voor in sms’jes en apps. Computers zien emoji daadwerkelijk als taal; Unicode –  standaard voor de codering van binaire codes naar grafische tekens en symbolen –  ziet de plaatjes als niet-westerse taaltekens, zoals karakters. 

Homohuwelijk in emoji
Emoji krijgen steeds meer aanzien in de aardse communicatie. Het worden er ook steeds meer. Vanaf iOS 8.3 bijvoorbeeld, kun je kiezen voor bijvoorbeeld ‘de duim’ in zes huidtinten. Ook krijgt homoseksualiteit meer emoji-gezicht. Het ‘gezinnetje’ is er nu (eindelijk) ook in de combi zoon-dochter-moeder-moeder/vader-vader. Het was voor de bekende softwaregiganten een flinke klus om deze varianten in te voeren. Maar emoji beginnen de proporties van een nieuwe ‘wereldtaal’ aan te nemen, en zijn deze moeite blijkbaar waard.

Nieuwe Esperanto?
Worden emoji het nieuwe Esperanto? Daar lijkt het wel op. Acht op de tien Britten wisselt woorden regelmatig in voor emoji. Er zijn zelfs al fanatiekelingen die helemaal geen woorden meer gebruiken maar die zinnen in emoji opstellen. En dat terwijl ze dezelfde zin in letters al 17 keer hadden kunnen noteren. 

Kun jij de traditionele letters al vaarwel zeggen? Test of je een kei bent in emoji! J

Lees verder »

Heb je seks of sex?

Roestvrij Taal 21 mei 2015

Seks: we 'doen' het vaak verkeerd

We horen je denken ... Lekker belangrijk, als het maar lekker is. Maar toch. ‘Tien plaatsen waar je ooit sex moet hebben gehad’, ‘Sex & Liefde’ of ‘Sex als heidens karwei’. Opvallend dat veel tijdschriften en kranten nog steeds naar de daad verwijzen met ‘sex’, terwijl het toch echt ‘seks’ is.

De ‘x’ mag alleen in leenwoorden zoals ‘sexy’. Ben je van mening dat ‘seks’ minder sexy staat? Nou, dat vinden veel media dus ook, vandaar de keuze in hun stijlboek. Maar, terug naar onze seksuele voorlichting, in het Nederlands is ‘sex’ alleen een bestaand woord als ermee wordt verwezen naar het Latijnse woord voor ‘zes’.

Opvallend is dat onze zuiderburen seks wél vaak correct schrijven. Ook op internet. En aangezien Nederlanders (103 keer) en Belgen (105 keer) het ongeveer even vaak doen in een jaar, hebben wij dus voldoende ‘sex’ en de Vlamingen genoeg ‘seks’. Leven wij Oranjeleeuwen de taalregels minder nauwkeurig na? Of zijn we misschien iets commerciëler ingesteld? De schrijfwijze met een ‘x’ trekt bijvoorbeeld meer internationale bezoekers naar je (18+)website. Maar, iets verkeerd schrijven om even snel te scoren? Daar zakt onze broek van af! 

Lees verder »

Drie klinkers op een rij

Roestvrij Taal 20 mei 2015

Stresssituatie in de schoolbanken?

De eindexamens zijn in volle gang: een spannende tijd voor 206.300 scholieren. Een stresssituatie of een stress-situatie? Want hoe zit het met drie dezelfde medeklinkers op een rij?

Over dit antwoord bestaat in elk geval geen discussie: het kan én mag allebei.

Komen er drie medeklinkers direct na elkaar? Dan schrijf je deze gewoon aan elkaar vast. Een stressvolle gebeurtenis zoals je eindexamen wordt dan een stresssituatie. Krijg je meer rust van een stress-situatie? Dan mag je gerust een koppelteken gebruiken.

Wat wel op elk eindexamen fout wordt gerekend, is een spatie tussen beide woorden. Een stress situatie is dan ook uit den boze!

Nog niet helemaal uit de stress? Ga dan naar je sportschool voor een ontspannende fitnesssessie, of geniet van een inspirerend optreden van een zwoele jazzzangeres.

Lees verder »

zichtbaar: 21 t/m 30 van de 73